logotyp

Wpisy merytoryczne

Tekst wprowadzający do kategorii

DEPRESJA MATKI W DOŚWIADCZENIU JEJ DZIECKA, STUDIA PRZYPADKÓW

W krajach wysoko rozwiniętych depresja okołoporodowa dotyka około 13-20% kobiet, natomiast w okresie ciąży cierpi na tę chorobę aż 12% kobiet. Wyniki badań populacyjnych Avon Longitudinal Study of Parents and Children pokazują, że depresja matki, która rozpoczyna się między 2. a 8. miesiącem po porodzie, ma tendencję, by stawać się chroniczną: matki, które zachorowały w tym przedziale czasowym, były istotnie częściej chore również 11 lat później.

Dzieci matek chorujących na depresję, zarówno niemowlęta, jak i dzieci w wieku przedszkolnym, mogą doświadczać jej długofalowych konsekwencji w rozwoju poznawczym i emocjonalno-społecznym. Psychoterapeutyczne i/lub farmakologiczne leczenie matki, mimo iż przyczynia się do zmniejszenia objawów choroby, często nie wystarcza, by poprawić relacje między nią a dzieckiem oraz pełnić ochronną funkcję wobec jego rozwoju.

Dotychczasowe badania sugerują, że depresja matki zwiększa ryzyko zaburzeń psychicznych dziecka bardziej niż palenie w ciąży, choroba alkoholowa, a nawet doświadczanie przemocy emocjonalnej i fizycznej. Na pytanie o to, jak depresja głównego opiekuna wpływa na dziecko i dlaczego sama terapia matki może nie być wystarczająca, odpowiedzieć mogą wyniki eksperymentów z zakresu psychologii rozwojowej oraz analizy przypadków klinicznych.

,,Depresja matki to forma niewidzenia dziecka. Określony wzorzec interakcji między matką i dzieckiem kształtuje się w okresie, gdy rodzic, z uwagi na swój stan, nie jest w stanie wrażliwie reagować na sygnały wysyłane przez dziecko''.

Autorka artykułu, Magdalena Chrzan-Dętkoś, zaznacza, iż w pracy z dziećmi i nastolatkami często spotykamy dwa sposoby ich funkcjonowania: identyfikację z depresyjnym rodzicem obejmującą wycofanie w relacji oraz stworzenie psychicznej „muskulatury”, tak by nie czuć się opuszczonym. Z uwagi na rozpowszechnienie zaburzeń depresyjnych u kobiet w ciąży i po porodzie ważne jest działanie dwutorowe: stworzenie spójnej oferty profilaktycznej dla kobiet z grupy ryzyka oraz oferty terapeutycznej — w przypadku kobiet chorujących na depresję. Nowe standardy opieki położniczej przewidują badania przesiewowe pod kątem zaburzeń depresyjnych w pierwszym i trzecim trymestrze ciąży.

W przypadku terapii dzieci ważna wydaje się zdolność terapeuty do budowania odrębności dziecka: zwiększania jego możliwości opierania się na własnych stanach wewnętrznych. Dzieci depresyjnych matek mogą nie znać sytuacji odzwierciedlania ich uczuć i stanów psychicznych. Dlatego ważne jest poszerzenie możliwości doświadczania i tolerowania różnych stanów psychicznych u dziecka. Dodatkowo, badania psychologii rozwojowej i badania nad niemowlętami wskazują na znaczenie niewerbalnego funkcjonowania dziecka, obserwowanego w trakcie trwania terapii. Rozmowa o nim może pomóc dziecku stać się bardziej elastycznym oraz zmienić postrzeganie i przeżywanie zarówno samego siebie, jak i relacji z innymi.

Chrzan-Dętkoś, M. (2018). Child experience of maternal depression. Case studies. Psychoterapia 3(186), 19-32.

http://psychoterapiaptp.pl/uploads/PT_3_2018/19ChrzanDetkos_Psychoterapia_3_2018.pdf

ZASTOSOWANIE PSYCHODRAMY W PSYCHOTERAPII PACJENTÓW CHORUJĄCYCH NA ANOREKSJĘ I BULIMIĘ PSYCHICZNĄ

Według statystyk przytoczonych przez autorkę artykułu grupa młodych kobiet coraz częściej choruje na zaburzenia odżywiania. Dziewczęta chorujące na anoreksje nie przyznają się do problemu, a dziewczyny chorujące na bulimię bardzo emocjonalnie podchodzą do zaburzenia i często obarczają siebie i poczuciem winy.

Obie sytuacje powodują trudności z poproszeniem o pomoc, szczególnie medyczną lub psychologiczną.

Autorka artykułu pracuje terapeutycznie w paradygmacie psychodynamicznym, ale w terapii, zarówno indywidualnej jak i grupowej, wzbogaca go o metodę Morenowskiej psychodramy. Psychodrama wykorzystuje egzystencjalne podejście do fenomenu spotkania, pozwala zintensyfikować wgląd w psychologiczne mechanizmy zaburzeń jedzenia. Psychodrama pozwala również na użycie alternatywnego języka, symboli, oraz poradzenie sobie z oporem.

W pierwszej fazie procesu terapeutycznego, psychodrama służy kształtowaniu prozdrowotnej motywacji do leczenia i budowie terapeutycznego sojuszu.

Psychodramatyczna praca z osobami chorującymi na zaburzenia jedzenia łączy się z podejściem arteterapeutycznym reprezentowanym przez Lacey i Evans. Zakłada ona, że ekspresja myśli i uczuć, które pochodzą z nieświadomości, uzewnętrznia się w większej części za pomocą obrazów, a nie słów.

W kolejnym etapie, kiedy ujawnia się objaw zaburzenie- pojawia się czas na pracę z objawem. Zróżnicowane techniki psychodramatyczne pozwalają pacjentowi szybciej i łatwiej uzyskać efekt tzw. rozgrzania, tj. wewnętrznej gotowości do pracy nad emocjonalnymi konfliktami oraz deficytami.

W zaawansowanym etapie psychoterapii, gdy pacjenci poruszają temat negatywnych uczuć kierowanych w stronę swojego ciała wykorzystuje się monodramę (technika bez uczestnictwa grupy).

Etap końcowy skupia się na opracowaniu pracy na przyszłość.

Przykładowe narzędzia psychodramy używane w terapii osób chorych na anoreksję lub bulimie.

Technika ,,psychodramatycznej rozgrzewki"- dialog rozwijany z pacjentem, który rozpoczyna terapię.

Technika zmiany ról- uwzględnia przeżywanie siebie w roli innej osoby.

Technika lustra- pacjent spogląda z boku, a jego miejsce na scenie zajmuje dubler.

Technika dublowania- głos wewnętrzny pacjenta wypowiadany przez terapeutę.

Zadaniem psychodramy i prowadzonej w paradygmacie psychodynamicznym psychoterapii nie tylko tej grupy chorych jest udzielanie pomocy w zrozumieniu znaczenia świata wewnętrznego w psychopatologii doświadczanych objawów i trudności emocjonalnych.

Izydorczyk, B. (2011). Zastosowanie psychodramy w psychoterapii pacjentów chorujących na anoreksję i bulimię psychiczną. Psychiatr. Pol, 45, 261-275.

NOWE TRENDY W PSYCHOTERAPII. ZNACZENIE PERSPEKTYWY CZASOWEJ W OBSZARZE ZDROWIA PSYCHICZNEGO ORAZ PODEJMOWANYCH INTERWENCJI TERAPEUTYCZNYCH

Konstrukt czasu w procesie psychoterapii ma znaczenie dla formuły leczenia, a także dla postrzegania wydarzeń życiowych przez pacjenta. Zagadnieniem znaczenia czasu zajmowali się psychologowie Williams James, Kurt Lewin czy Lawrence Frank. Koncepcja czasu psychologicznego, przeżywanego subiektywnie, ujmowana jest w kategorie pojeciowe jak horyzont czasowy i perspektywa czasowa oraz świadomość temporalna (czasowa). Wyznaczają one w jakim stopniu człowiek koncentruje się na przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. 

Autorzy teorii perspektywy czasowej - Philip Zimbardo i John Boyd wyróżniają przeszłość pozytywną i negatywną, teraźniejszość hedonistyczną i fatalistyczną oraz przyszłość. Każda z nich determinuje inne emocje, hierarchię wartości i sposoby reagowania na sytuacje życiowe (powracanie do przykrych wspomnień i niepowodzeń lub skupianie się na pozytywnych doświadczeniach). Perspektywa teraźniejsza fatalistyczna polega na przekonaniu, że wszystko jest zdeterminowane przez fatum, a teraźniejszość odznacza się poczuciem beznadziejności. Perspektywa teraźniejsza hedonistyczna jest ukierunkowana na cieszenie się chwilą obecną i poszukiwanie wrażeń. Perspektywę przyszłą charakteryzuje skupienie na tym, co może się wydarzyć oraz mniejszy poziom lęku i większy poziom energii oraz wiary w siebie I poczucia kontroli. 

Badania nad przeżywaniem czasu zawierają odniesienia do zaburzeń psychicznych. Wykazywane są trudności z konceptualizacją przyszłości, stany lękowe i błędy w estymacji upływu czasu. Przejawia się tendencja do ukierunkowana na przeszłość negatywną i teraźniejszość fatalistyczną oraz brak nadziei na przyszłość. Istotnymi przykładami zastosowania teorii konstruktu czasu w praktyce są techniki pracy z metaforą czasu oraz Terapia Równoważeniem Perspektyw Czasu (TPT), Terapia Poznawcza Oparta na Uważności (MBCT) czy Future Directed Therapy.

Zdrową kondycję psychiczną charakteryzuje zrównoważona perspektywa czasu (BTP) z pozytywną przeszłą perspektywą, umiarkowaną hedonistyczną teraźniejszością i przyszłością oraz niskim poziomem przeszłej negatywnej i teraźniejszej fatalistycznej.

W procesie leczenia dąży się do osiągnięcia optymalnej perspektywy czasowej. Struktura perspektywy czasowej pacjenta może wskazywać prawdopodobieństwo ryzykownych zachowań i zaburzeń psychicznych. Badania weteranów wojennych cierpiących na PTSD oraz osób uzależnionych od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych wskazują na obniżanie się poziomów depresji i leku wraz z obniżeniem się poziomu perspektywy przyszłej negatywnej i teraźniejszość hedonistycznej oraz wzrost orientacji przyszłościowej. Badanie wśród osób uzależnionych od alkoholu leczonych odwykowo w wskazują na pozytywny wpływ zorientowania na przyszłość dla właściwego ukończenia leczenia.

http://psychoterapiaptp.pl/uploads/PT_1_2018/17Mostowik_Psychoterapia_1_2018.pdf

Mostowik, J., Cyranka, K. (2018). Nowe trendy w psychoterapii. Znaczenie perspektywy czasowej w obszarze zdrowia psychicznego oraz podejmowanych interwencji terapeutycznych. Psychoterapia, 1(184), 17-29.

UZALEŻNIENIE OD ALKOHOLU W ŚWIETLE TEORII

PSYCHODYNAMICZNYCH. PRZEGLĄD TEORII WSPÓŁCZESNYCH

Autorka artykułu dokonuje przeglądu współczesnych teorii w terapii uzależnienia od alkoholu w podejściu psychodynamicznym. W poniższym opracowaniu zostaną opisane cztery z nich. Uzależnienie w tym podejściu rozpatruje się w oparciu o założenia teorii przywiązania oraz psychologii self.

E. J. Khantzian uważa, że osoby uzależnione od substancji psychoaktywnych przejawiają deficyty w obszarach self (m.in. regulacji emocji, relacji z innymi ludźmi), a używanie substancji jest metodą samoleczenia, kompensowania deficytów. Wybór alkoholu może być związany z odczuwaniem lęku, dyskomfortu, dotyczącego bliskości, zależność i intymności. Stworzył on Zmodyfikowaną Dynamiczną Psychoterapię Grupową ukierunkowaną na rekompensowanie deficytów u osób uzależnionych.

J. McDougall definiowała uzależnienie jako nieświadomą obronę przed stresem i uczuciami, polegające na ich rozpraszaniu i wyładowaniu w działaniu. Osoby uzależnione odczuwają nadmiar przytłaczających emocji i lęków, które próbują wykluczyć ze świadomości. Uzależnienie prowadzi do rozwoju fałszywego self, funkcją nałogu jest obrona przed podstawowymi lękami, dotykającymi sfer tożsamości i egzystencji. Przyczyna uzależnienia upatrywana jest w zaburzonych relacjach matka-dziecko. Brak reprezentacji matki jako opiekuńczej figury skutkuje wytworzeniem zależności od substancji, pozwalającym uzyskać uspokojenie.

J. Levin traktuje uzależnienie od alkoholu jako powodowane fiksacją na poziomie patologicznego narcyzmu. Picie alkoholu, jak i zaprzeczanie temu, jest obroną przeciw fragmentacji self. Główną przyczyną powstawania uzależnień jest brak tolerancji własnego self, który powoduje potrzebę zmiany. Substancje psychoaktywne ułatwiają ją poprzez zmianę percepcji siebie, nastroju czy kontroli. Celem leczenia uzależnienia jest wytworzenie relacji z drugim człowiekiem (zastępującej uzależnienie) i korzystanie z niej, aby pomóc w integracji i wzroście osoby uzależnionej.

P.J.Flores widzi uzależnienie jako reakcję na zaburzenie relacji przywiązania i zranienie self. Substancja psychoaktywna staje się substytutem ludzkiej bliskości u osób z pozabezpiecznymi wzorcami przywiązania, pozwalającym na uzyskanie gratyfikacji poza obszarem związków interpersonalnych. Relacja z alkoholem jest łatwiejsza do kontrolowania niż nieprzewidywalny kontakt z ludźmi. Używanie alkoholu jest próbą naprawy self. Pogarsza ono jednak stan osobowościowy i psychiczny, tym samym zaostrzając dysfunkcjonalne style przywiązania. Zranione self można naprawić poprzez silną relację terapeutyczną. Jej długoterminowym celem jest rozwinięcie umiejętności wzajemności i przywiązania.

Teorie psychodynamiczne powinny, według autorki, stanowić uzupełnienie dominującego w terapii uzależnień paradygmatu poznawczo – behawioralnego. Wskazuje także na powiązanie między uzależnieniem od alkoholu i zaburzeniami osobowości (ponad 50% osób uzależnionych), które skutecznie mogą być leczone w podejściu psychodynamicznym.

Wojtynkiewicz, E. (2018). Alcohol addiction in the view of psychodynamic theories. Part II. Review of contemporary theories. Psychoterapia, 184(1), 41–50.

POZNAWCZO-BEHAWIORALNA PSYHOTERAPIA BULIMII

Psychoterapia poznawczo-behawioralna (cognitive-behavioral therapy, CBT) jest metodą z wyboru w leczeniu bulimii psychicznej (bulimia nervosa, BN), na temat skuteczności której przeprowadzono jak dotąd ponad 50 randomizowanych badań z grupami kontrolnymi. Rozwijający się d lat siedemdziesiątych XX wieku model poznawczo-behawioralnej terapii bulimii (CBT-BN) bazuje na teorii podtrzymywania bulimii, która opisuje specyficzne cechy tego zaburzenia: niską samoocenę, nadmierną koncentrację na wadze, figurze i ich kontroli, ograniczenia dietetyczne, napady objadania się i zachowania kompensacyjne. W odpowiedzi na brak reakcji części pacjentów na CBT-BN stworzono wzmocnioną terapię poznawczo-behawioralną (Cognitive Behavioral Therapy-Enhanced, CBT-E), stanowiącą obecnie dominujące podejście w leczeniu BN. 

CBT-E dzieli się na wersję skoncentrowaną” (CBT-Ef) i ,,rozszerzoną” (CBT-Eb); pierwsza z nich skupia sie na specyficznej dla zaburzeń odżywiania psychopatologii w sposób podstawowy, podczas gdy druga obejmuje leczeniem dodatkowe mechanizmy podtrzymujące: rdzennie niską samoocenę, kliniczny perfekcjonizm oraz problemy interpersonalne.

CBT-E za główny cel stawia zdystansowanie się pacjenta od występującego zaburzenia i jego objawów i zakłada zmiany takie, jak: unormowanie nawyków żywieniowych, wprowadzenie regularnych posiłków i ich planowania, naukę poznawczo-behawioralnych technik radzenia sobie w sytuacjach mogących wyzwalać napady objadania się i wymioty, modyfikację dyfunkcjonalnych przekonań dotyczących znaczenia wagi, jedzenia i figury, budowanie samooceny w oparciu o inne sfery życia i zapobieganie nawrotom. 

Leczenie składa się z czterech etapów. Pierwszy z nich obejmuje nawiązanie wspierającej relacji i zaangażowanie pacjenta w terapię oraz psychoedukację, a także wspólne stworzenie poznawczego modelu podtrzymywania bulimii. Wprowadza się rownież procedury ważenia na sesji i regularnego odżywiania się. Drugi etap zakłada szczegółowe podsumowanie uzyskanych zmian i powstanie zindywidualizowanego planu kolejnego - kluczowego - etapu terapii. W trzecim etapie oddziaływania terapeutyczne koncentrują się na modyfikacji psychopatologii specyficznej dla BN. W zależności od indywidualnej konceptualizacji pacjenta stosowane są dodatkowe moduły ukierunkowane na niską samoocenę, perfekcjonizm lub problemy interpersonalne.

Piąty, ostatni etap leczenia polega na podsumowaniu efektów oraz opracowaniu planu podtrzymywania zmiany i zapobiegania nawrotom.

W celu zwiększania skuteczności CBT-BN, rozważa się integrację z innymi metodami leczenia. Formami o największym potencjale oddziaływania są dialog motywujący (Motivational Interviewing, MI) oraz podejścia trzeciej fali terapii poznawczo-behawioralnej: terapia dialektyczno-behawioralna (Dialectic Behavioral Therapy, DBT), integratywna terapia poznawczo-afektywna (Integrative Cognitive-Affective Therapy ICAT) oraz terapia schematów (Schema Therapy, ST).

Dudzińska, M. (2018). Psychoterapia poznawczo-behawioralna bulimii psychicznej: teoria, metodac status empiryczny i przyszłe kierunki rozwoju. Psychoterapia, 4(187), 19-30

Studenckie Koło Naukowe Psychoterapii DIALOG
Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego
ul. Stawki 5/7, 00-183 Warszawa
logotyp