logotyp

NARCYSTYCZNA WIELKOŚCIOWOŚĆ I NARCYSTYCZNA NADWRAŻLIWOŚĆ W PSYCHOTERAPII

Narcyzm jest różnie rozumiany w dziedzinach psychologii i psychiatrii. Klasyfikacja narcystycznego zaburzenia osobowości (NPD) w DSM-5 podkreśla aspekt wielkościowości, co jest niewystarczające przy diagnozie i może utrudniać leczenie. 

Patologiczny narcyzm to znacznie szersze pojęcie. Można wyróżnić dwie formy narcyzmu – wielkościową i nadwrażliwą. Pacjenci częściej szukają pomocy w stanie nadwrażliwym, co może stanowić przeszkodę w rozpoznaniu patologicznego narcyzmu przy uwzględnianiu tylko i wyłącznie kryteriów DSM-5. Kryteria te powinny zatem zostać rozszerzone.

Narcyzm w powszechnej opinii kojarzony jest z arogancją, zarozumiałością i potrzebą dominacji, zawartymi w pojęciu narcystycznej wielkościowości. Współczesny model kliniczny łączy ją z uszkodzeniami samo-regulacji, które prowadzą do emocjonalnego i behawioralnego rozregulowania w odpowiedzi na zagrożenie dla ego lub osobistą porażkę. Narcystyczną nadwrażliwość odzwierciedlają doświadczenia gniewu, zazdrości, agresji, bezradności, pustki, niskiego poczucia własnej wartości, wstydu, a nawet myśli samobójcze.

Osoby zaburzone narcystycznie, które szukają pomocy w stanie nadwrażliwym, mogą przejawiać wielkościowość na późniejszym etapie terapii, gdy się już ustabilizują. Autorzy artykułu podają przykład pacjenta, który zgłosił się na terapię ze względu na poczucie izolacji i problemy z intymnością. Miał problemy z utrzymaniem pracy, depresję (której nie towarzyszył smutek czy melancholia) i myśli samobójcze. W trakcie psychoterapii, pacjent zaczął przejawiać sygnały wielkościowości. Okazał się być uzdolnionym keyboardzistą, miał nawet własne domowe studio nagrań. Nie grał jednak, ponieważ nie miał możliwości występowania przed publicznością - granie sprawiało mu tylko przyjemność, gdy ludzie płacili za możliwość posłuchania go. Nie chciał też dołączyć do żadnego z lokalnych zespołów - nie były dla niego wystarczająco „poważne” lub „utalentowane”. Przejawiał pogardę dla codziennych obowiązków, starzejących się rodziców i problemów innych ludzi. Nie potrafił utrzymać pracy, ponieważ nie chciał się dostosowywać do wyznaczanych mu godzin. Pacjent cierpiał na depresję, niemniej jednak była ona powiązana z zaburzeniem osobowości. Przez swój narcyzm, nie brał odpowiedzialności za swoje problemy i nie był w stanie ciężko nad sobą pracować podczas terapii. Dostrzeżenie tego związku poprawiło efektywność leczenia.

Pacjenci, którzy przejawiają cechy patologicznego narcyzmu, wymagają terapii, która rozpatrywałaby ich symptomy w kontekście ich zaburzenia. Terapeuci powinni być zatem wyczuleni na jego przejawy, takie jak pogarda, złość, zazdrość, wstyd. Należy też zwrócić uwagę na swoje odczucia względem pacjenta – poczucie dewaluacji, braku kompetencji, cierpliwości, strach przed urażeniem go.

Pincus, A. L., Cain, N. M., & Wright, A. G. C. (2014). Narcissistic grandiosity and narcissistic vulnerability in psychotherapy. Personality Disorders: Theory, Research, and Treatment, 5(4), 439–443. https://doi.org/10.1037/per0000031

Studenckie Koło Naukowe Psychoterapii DIALOG
Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego
ul. Stawki 5/7, 00-183 Warszawa
logotyp