logotyp

SKN „Dialog” zaprasza do zapoznania się z kolejną z naszej serii recenzji książek o tematyce psychoterapeutycznej. Poniższa recenzja powstała we współpracy z Gdańskim Wydawnictwem Psychologicznym. 

TERAPIA ZABURZENIA OBSESYJNO-KOMPULSYJNEGO MAŁEGO DZIECKA

Praca z wczesnodziecięcym zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym to złożona i wymagająca kwestia, zarówno ze względu na specyfikę samego OCD, jak i tej grupy wiekowej. Do niedawna klasyfikowane jako jedno z zaburzeń lękowych, obecnie OCD rozpatrywane jest z wyraźnym uwzględnieniem podłoża biologicznego, co znajduje odzwierciedlenie zarówno w klasyfikacji DSM-5, (gdzie umieszczono je w oddzielnym rozdziale „zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne”, w odróżnieniu od klasyfikacji DSM-IV, ujmującej je jako część grupy zaburzeń lękowych), jak i w omawianej książce, w której wielokrotnie podkreśla się możliwe neurobiologiczne podłoże zaburzenia i uwzględnia ten aspekt w programie leczenia, wykorzystując go także jako argument w walce z poczuciem winy zaangażowanych w terapię rodziców i dziecka. Całej trójki - ponieważ włączenie rodziców jest nieodłącznym elementem pracy, stanowiącym niejako warunek jej powodzenia.

„Terapia zaburzenia obsesyjno-konpulsyjnego małego dziecka” autorstwa psychoterapeutek, specjalistek w zakresie zaburzeń lękowych dzieci i młodzieży
z Uniwersytetu Browna: Jennifer B. Freeman oraz Abbe Marrs Garcii to pozycja z serii „Treatments that work”, z której tytuły w Polsce ukazują się nakładem Gdańskiego Wydawnictwa Pedagogicznego. Książka jest istotna przede wszystkim ze względu na pionierski charakter opisywanej w niej metody - to pierwsza udana próba opracowania terapii opartej na dowodach (evidence-based treatment) przeznaczonej do pracy z OCD u młodszych (5-8 lat) dzieci; jak i typ wydawnictwa na rynku polskim - przed jego publikacją nie były dostępne inne pozycje poświęcone poruszanej tematyce.

Autorki przedstawiają program wystandaryzowanej terapii poznawczo-behawioralnej (metoda leczenia pierwszego wyboru w przypadku OCD) z wykorzystaniem procedury E/PR (ekspozycji i powstrzymania reakcji).
Wychodząc naprzeciw specyficznym potrzebom omawianej grupy pacjentów, kluczowe dla leczenia są elementy takie, jak: dostosowanie do etapu rozwojowego dzieci w wieku 5-8 lat i indywidualnych potrzeb każdego z nich, efektywne narzędzia pracy, włączenie w terapię otoczenia dziecka oraz psychoedukacja rodziców i dziecka.

Terapia składa się z 12 sesji i polega na stopniowym wprowadzaniu narzędzi dla rodziców (uwaga różnicująca, modelowanie i budowanie rusztowania) oraz dziecka (rozpoznawanie i monitorowanie objawów, eksternalizowanie, wykorzystywanie termometru uczuć i współpraca z rodzicami w zakresie tworzenia hierarchii objawów oraz realizacji ćwiczeń E/PR), a następnie doskonaleniu ich używania w połączeniu z psychoedukacją i wspieraniem pacjentów (zarówno dziecka, jak i dorosłych) poprzez konkretne techniki oraz zapewnienie empatycznej atmosfery pracy.

Wydawnictwo składa się z dwóch komplementarnych części, stanowiących spójną całość: podręcznika terapeuty oraz podręcznika pacjenta. Analogiczna w wielu miejscach treść przy jednoczesnym zróżnicowaniu stosowanego języka w taki sposób, by dopasować go do wymagań odbiorcy, pomaga stworzyć bezpieczną i przejrzystą ramę współpracy przy uwzględnieniu potrzeb obydwu stron. Poszczególnym opisom sesji w podręczniku terapeuty odpowiadają konkretne rozdziały w podręczniku pacjenta, a każda z książek zawiera formularze prac domowych wraz z przykładami uzupełnienia.

Podręcznik terapeuty został podzielony na wstęp opisujący założenia terapii i przytaczający badania nad skutecznością, protokół 12 sesji oraz aneksy z materiałami uzupełniającymi: listami kontrolnymi sprawdzającymi dokładność realizacji założeń terapii oraz stosowanymi narzędziami diagnostycznymi. Konspekty każdej sesji są bogato opatrzone przykładowymi wypowiedziami, gotowymi do wykorzystania w praktyce, co może być przydatnej szczególnie dla początkujących klinicystów.

W podręczniku pacjenta zestawiono opisy stosowanych w terapii narzędzi oraz zamieszczono ułożone chronologicznie materiały odpowiadające treściom poruszanym na każdym spotkaniu i formularze prac domowych. Klarowne odniesienia do zagadnień omawianych przez terapeutę w trakcie sesji, uzyskiwane m.in. poprzez ujmowanie informacji przeznaczonych dla pacjenta analogicznymi słowami do przykładowych tekstów zawartych w podręczniku terapeuty, pozwalają na łatwe uporządkowanie wiedzy. Całość może takze stanowić bazę informacji na przyszłość, po zakończeniu terapii.

„Terapia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego małego dziecka” to pozycja niewątpliwie istotna przede wszystkim ze względu na możliwości, jakie otwiera w obszarze terapii wczesnodziecięcego OCD. Może być przydatna zarówno dla doświadczonych psychoterapeutów, szukających skutecznych metod pracy, jak i początkujących klinicystów bądź studentów, którzy chcą lepiej przygotować się do przyszłego wykonywania zawodu bądź dzięki szczegółowym wytycznym przyjrzeć się dokładniej pracy tą metodą.

Zuzanna Jopkiewicz

Studenckie Koło Naukowe Psychoterapii DIALOG
Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego
ul. Stawki 5/7, 00-183 Warszawa
logotyp