logotyp

Jak duży jest Twój świat?

Film Pokój” (2015) w reżyserii Lenny’ego Abrahamsona luźno nawiązuje do prawdziwej historii Austriaczki Elisabeth Fritzl, która przez 24 lata była więziona przez swojego ojca Josefa Fritzla. W tym okresie mężczyzna wielokrotnie wykorzystywał ją seksualnie, w wyniku czego kobieta urodziła siedmioro dzieci. Jej najmłodszy syn miał sześć lat, gdy rodzina została wyswobodzona, a historia kobiety ujrzała światło dzienne. To właśnie ona zainspirowała Emme Donoghue do napisania powieści, na której opiera się fabuła filmu.

Tytułowy pokój to tak naprawdę starannie przygotowana i odizolowana od świata zewnętrznego szopa w ogrodzie oprawcy bohaterów filmu. W tym miejscu poznajemy zamieszkujących ją młodą matkę Joy (Brie Larson) i jej pięcioletniego synka o imieniu Jack (Jacob Tremblay). Ku zdziwieniu widza, relacja tej nietypowej rodziny nie odbiega zbytnio od normalności. W tym pozornie niesprzyjającym środowisku matka dba o swoje dziecko, najlepiej jak potrafi – opiekuje się nim, uczy, pilnuje, żeby regularnie się ruszało i dobrze bawiło. Czy możliwe jednak, aby dziecko prawidłowo się rozwijało bez jakiegokolwiek kontaktu ze światem?

Już na początku filmu widzowie poznają tajemnicę matki, dzięki której chłopiec wydaje się funkcjonować całkowicie normalnie. Jack okazuje się nieświadomy tragicznego położenia, w jakim znajduje się razem z matką. Chłopiec nigdy nie miał kontaktu ze światem zewnętrznym, więc rzeczywistość zamkniętego pokoju jest dla niego normą. Bardzo trafnym zabiegiem reżysera byłotutaj przedstawienie historii z perspektywy małego Jacka. Dzięki temu widzowie mogą skupić całą swoją uwagę na rzeczywistości znajomej bohaterowi, bez nieustannego powracania myślami do świata zewnętrznego. (świetne!) Wraz z biegiem filmu coraz lepiej poznajemy panujące w nim prawa. Poza pokojem nie ma prawdziwego życia. Prawdziwy jest pokój, Jack, jego mama i wszystko, co znajduje się w pomieszczeniu. Wyjątkowym elementem tej rzeczywistości jest postać Starego Nicka, który co jakiś czas przychodzi do mamy i zostawia jej różne prezenty. Joy jednak usilnie chroni chłopca przed kontaktem z mężczyzną, który zgodnie z podejrzeniami widza jest odpowiedzialny za uwięzienie bohaterów.

Zabiegi matki mają na celu nie tylko realną obronę syna przed zagrożeniem ze strony Nicka, ale są także pewnego rodzaju psychicznym mechanizmem obronnym, dzięki któremubohaterowie radzą sobie z obecną sytuacją. Zachowanie bohaterki przywodzi na myśl opisywane m.in. przez Annę Freud zjawisko tłumienia (supresji), należące do zaproponowanych przez Zygmunta Freuda mechanizmów obronnych. Mowa tu o strategiach umysłowych chroniących sprawność psychiczną człowieka w trudnych dla niego sytuacjach. Tłumienie w odróżnieniu od nieco bardziej popularnego wyparcia polega na świadomym i zamierzonym ignorowaniu nieprzyjemnych informacji. Możliwe, że dzięki tłumieniu myśli o świecie zewnętrznym i tragicznej sytuacji, w jakiej się znalazła, Joy łatwiej było przystosować się do życia w zamknięciu. Takie zachowanie nie świadczy jednak o słabości bohaterki, a wręcz wskazuje na jej dojrzałość i umiejętność przystosowania się do trudnej sytuacji.

Wszystko zmienia się w dniu szóstych urodzin chłopca, kiedy matka mówi mu, że pokój, w którym się znajdują, nie jest całym światem. Początkowo Jack nie potrafi pogodzić się z tą informacją, która burzy jego dotychczasową wiedzę o świecie. W jego głowie pojawiają się nowe pytania a zaufanie, jakim dotychczas darzył matkę, słabnie, poddając próbie ich relację. Jego zachowanie przywodzi na myśl freudowską fiksację, w której czasie dziecko świadomie rezygnuje z dalszego rozwoju, kojarzącego mu się z poczuciem niepewności i zagrożenia. Jack nie zgadza się z matką. Poznając prawdę, woli pozostać w znanej mu przestrzeni, która przez całe jego życie zapewniała mu poczucie bezpieczeństwa.

Czy po latach spędzonych w zamknięciu i odosobnieniu bohaterowie zdecydują się na pró ucieczki z pokoju? I czy po tym, czego doświadczyli, będą w stanie normalnie funkcjonować w rzeczywistym świecie?

Kluczowym czynnikiem dla powodzenia w obu kwestiach może być psychika bohaterów. Dzięki staraniom Joy chłopiec rozwijał się i uczył na temat rzeczy w jego otoczeniu, jednak wiedza, któdotychczas zdobył, nie jest wystarczająca do prawidłowego funkcjonowania w zewnętrznym świecie. Z kolei matka, którawciąż pamięta wydarzenia sprzed porwania, z pewnością będzie musiała zmierzyć się zarówno z utraconą przeszłością, jak i ostatnimi traumatycznymi doświadczeniami. W tej sytuacji jedną z konsekwencji może być wystąpienie u niej zespołu stresu pourazowego (PTSD), w Międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD-10 opisywanego jako opóźniona lub przedłużona reakcja na traumatyczne wydarzenie i objawiająca się różnorodnymi, często poważnymi zaburzeniami psychicznymi.  

Film należy do grupy tych dzieł, które jeszcze długo po zakończeniu seansu pozostają w pamięci odbiorcy. Uwagę przyciąga zarówno trudny temat, zaczerpnięty z prawdziwej i tragicznej historii, jak i skomplikowany obraz psychiczny bohaterów, prezentujący widzom możliwe konsekwencje izolacji i doświadczenia traumatycznych wydarzeń. Na pochwałę zasługuje także gra aktorska bohaterów – Brie Larson, która za rolę Joy została nagrodzona Oskarem w kategorii najlepszej aktorki pierwszoplanowej, oraz młodego Jacoba Tremblaya, laureata nagrody Critics’ Choice w kategorii najlepszego młodego aktora. Trudno też nie zwrócić uwagi na scenografię, która ma duże znaczenie dla odbioru całego filmu. Wszystkie te elementy składają się na wyjątkowe odczucia w trakcie seansu, który z pewnością okaże się wyjątkowym doświadczeniem.

Żródła:

http://online.synapsis.pl/Slowniczek/Zaburzenie-stresowe-pourazowe-PTSD.html

Szczepanowski, R. (2015). Mechanizmy tłumienia niepożądanych odczuć i myśli w ujęciu metapoznawczym. Rocznik Kognitywistyczny, 8, 79–89.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprawa_Josefa_Fritzla

Studenckie Koło Naukowe Psychoterapii DIALOG
Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego
ul. Stawki 5/7, 00-183 Warszawa
logotyp