logotyp

UZALEŻNIENIE OD ALKOHOLU W ŚWIETLE TEORII

PSYCHODYNAMICZNYCH. PRZEGLĄD TEORII WSPÓŁCZESNYCH

Autorka artykułu dokonuje przeglądu współczesnych teorii w terapii uzależnienia od alkoholu w podejściu psychodynamicznym. W poniższym opracowaniu zostaną opisane cztery z nich. Uzależnienie w tym podejściu rozpatruje się w oparciu o założenia teorii przywiązania oraz psychologii self.

E. J. Khantzian uważa, że osoby uzależnione od substancji psychoaktywnych przejawiają deficyty w obszarach self (m.in. regulacji emocji, relacji z innymi ludźmi), a używanie substancji jest metodą samoleczenia, kompensowania deficytów. Wybór alkoholu może być związany z odczuwaniem lęku, dyskomfortu, dotyczącego bliskości, zależność i intymności. Stworzył on Zmodyfikowaną Dynamiczną Psychoterapię Grupową ukierunkowaną na rekompensowanie deficytów u osób uzależnionych.

J. McDougall definiowała uzależnienie jako nieświadomą obronę przed stresem i uczuciami, polegające na ich rozpraszaniu i wyładowaniu w działaniu. Osoby uzależnione odczuwają nadmiar przytłaczających emocji i lęków, które próbują wykluczyć ze świadomości. Uzależnienie prowadzi do rozwoju fałszywego self, funkcją nałogu jest obrona przed podstawowymi lękami, dotykającymi sfer tożsamości i egzystencji. Przyczyna uzależnienia upatrywana jest w zaburzonych relacjach matka-dziecko. Brak reprezentacji matki jako opiekuńczej figury skutkuje wytworzeniem zależności od substancji, pozwalającym uzyskać uspokojenie.

J. Levin traktuje uzależnienie od alkoholu jako powodowane fiksacją na poziomie patologicznego narcyzmu. Picie alkoholu, jak i zaprzeczanie temu, jest obroną przeciw fragmentacji self. Główną przyczyną powstawania uzależnień jest brak tolerancji własnego self, który powoduje potrzebę zmiany. Substancje psychoaktywne ułatwiają ją poprzez zmianę percepcji siebie, nastroju czy kontroli. Celem leczenia uzależnienia jest wytworzenie relacji z drugim człowiekiem (zastępującej uzależnienie) i korzystanie z niej, aby pomóc w integracji i wzroście osoby uzależnionej.

P.J.Flores widzi uzależnienie jako reakcję na zaburzenie relacji przywiązania i zranienie self. Substancja psychoaktywna staje się substytutem ludzkiej bliskości u osób z pozabezpiecznymi wzorcami przywiązania, pozwalającym na uzyskanie gratyfikacji poza obszarem związków interpersonalnych. Relacja z alkoholem jest łatwiejsza do kontrolowania niż nieprzewidywalny kontakt z ludźmi. Używanie alkoholu jest próbą naprawy self. Pogarsza ono jednak stan osobowościowy i psychiczny, tym samym zaostrzając dysfunkcjonalne style przywiązania. Zranione self można naprawić poprzez silną relację terapeutyczną. Jej długoterminowym celem jest rozwinięcie umiejętności wzajemności i przywiązania.

Teorie psychodynamiczne powinny, według autorki, stanowić uzupełnienie dominującego w terapii uzależnień paradygmatu poznawczo – behawioralnego. Wskazuje także na powiązanie między uzależnieniem od alkoholu i zaburzeniami osobowości (ponad 50% osób uzależnionych), które skutecznie mogą być leczone w podejściu psychodynamicznym.

Wojtynkiewicz, E. (2018). Alcohol addiction in the view of psychodynamic theories. Part II. Review of contemporary theories. Psychoterapia, 184(1), 41–50.

Studenckie Koło Naukowe Psychoterapii DIALOG
Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego
ul. Stawki 5/7, 00-183 Warszawa
logotyp