SKN „Dialog” zaprasza do zapoznania się z kolejną z naszej serii recenzji książek o tematyce psychoterapeutycznej. Poniższa recenzja powstała we współpracy z Gdańskim Wydawnictwem Psychologicznym. 

TERAPIA ZABURZENIA OBSESYJNO-KOMPULSYJNEGO MAŁEGO DZIECKA

Praca z wczesnodziecięcym zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym to złożona i wymagająca kwestia, zarówno ze względu na specyfikę samego OCD, jak i tej grupy wiekowej. Do niedawna klasyfikowane jako jedno z zaburzeń lękowych, obecnie OCD rozpatrywane jest z wyraźnym uwzględnieniem podłoża biologicznego, co znajduje odzwierciedlenie zarówno w klasyfikacji DSM-5, (gdzie umieszczono je w oddzielnym rozdziale „zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne”, w odróżnieniu od klasyfikacji DSM-IV, ujmującej je jako część grupy zaburzeń lękowych), jak i w omawianej książce, w której wielokrotnie podkreśla się możliwe neurobiologiczne podłoże zaburzenia i uwzględnia ten aspekt w programie leczenia, wykorzystując go także jako argument w walce z poczuciem winy zaangażowanych w terapię rodziców i dziecka. Całej trójki - ponieważ włączenie rodziców jest nieodłącznym elementem pracy, stanowiącym niejako warunek jej powodzenia.

„Terapia zaburzenia obsesyjno-konpulsyjnego małego dziecka” autorstwa psychoterapeutek, specjalistek w zakresie zaburzeń lękowych dzieci i młodzieży
z Uniwersytetu Browna: Jennifer B. Freeman oraz Abbe Marrs Garcii to pozycja z serii „Treatments that work”, z której tytuły w Polsce ukazują się nakładem Gdańskiego Wydawnictwa Pedagogicznego. Książka jest istotna przede wszystkim ze względu na pionierski charakter opisywanej w niej metody - to pierwsza udana próba opracowania terapii opartej na dowodach (evidence-based treatment) przeznaczonej do pracy z OCD u młodszych (5-8 lat) dzieci; jak i typ wydawnictwa na rynku polskim - przed jego publikacją nie były dostępne inne pozycje poświęcone poruszanej tematyce.

Autorki przedstawiają program wystandaryzowanej terapii poznawczo-behawioralnej (metoda leczenia pierwszego wyboru w przypadku OCD) z wykorzystaniem procedury E/PR (ekspozycji i powstrzymania reakcji).
Wychodząc naprzeciw specyficznym potrzebom omawianej grupy pacjentów, kluczowe dla leczenia są elementy takie, jak: dostosowanie do etapu rozwojowego dzieci w wieku 5-8 lat i indywidualnych potrzeb każdego z nich, efektywne narzędzia pracy, włączenie w terapię otoczenia dziecka oraz psychoedukacja rodziców i dziecka.

Terapia składa się z 12 sesji i polega na stopniowym wprowadzaniu narzędzi dla rodziców (uwaga różnicująca, modelowanie i budowanie rusztowania) oraz dziecka (rozpoznawanie i monitorowanie objawów, eksternalizowanie, wykorzystywanie termometru uczuć i współpraca z rodzicami w zakresie tworzenia hierarchii objawów oraz realizacji ćwiczeń E/PR), a następnie doskonaleniu ich używania w połączeniu z psychoedukacją i wspieraniem pacjentów (zarówno dziecka, jak i dorosłych) poprzez konkretne techniki oraz zapewnienie empatycznej atmosfery pracy.

Wydawnictwo składa się z dwóch komplementarnych części, stanowiących spójną całość: podręcznika terapeuty oraz podręcznika pacjenta. Analogiczna w wielu miejscach treść przy jednoczesnym zróżnicowaniu stosowanego języka w taki sposób, by dopasować go do wymagań odbiorcy, pomaga stworzyć bezpieczną i przejrzystą ramę współpracy przy uwzględnieniu potrzeb obydwu stron. Poszczególnym opisom sesji w podręczniku terapeuty odpowiadają konkretne rozdziały w podręczniku pacjenta, a każda z książek zawiera formularze prac domowych wraz z przykładami uzupełnienia.

Podręcznik terapeuty został podzielony na wstęp opisujący założenia terapii i przytaczający badania nad skutecznością, protokół 12 sesji oraz aneksy z materiałami uzupełniającymi: listami kontrolnymi sprawdzającymi dokładność realizacji założeń terapii oraz stosowanymi narzędziami diagnostycznymi. Konspekty każdej sesji są bogato opatrzone przykładowymi wypowiedziami, gotowymi do wykorzystania w praktyce, co może być przydatnej szczególnie dla początkujących klinicystów.

W podręczniku pacjenta zestawiono opisy stosowanych w terapii narzędzi oraz zamieszczono ułożone chronologicznie materiały odpowiadające treściom poruszanym na każdym spotkaniu i formularze prac domowych. Klarowne odniesienia do zagadnień omawianych przez terapeutę w trakcie sesji, uzyskiwane m.in. poprzez ujmowanie informacji przeznaczonych dla pacjenta analogicznymi słowami do przykładowych tekstów zawartych w podręczniku terapeuty, pozwalają na łatwe uporządkowanie wiedzy. Całość może takze stanowić bazę informacji na przyszłość, po zakończeniu terapii.

„Terapia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego małego dziecka” to pozycja niewątpliwie istotna przede wszystkim ze względu na możliwości, jakie otwiera w obszarze terapii wczesnodziecięcego OCD. Może być przydatna zarówno dla doświadczonych psychoterapeutów, szukających skutecznych metod pracy, jak i początkujących klinicystów bądź studentów, którzy chcą lepiej przygotować się do przyszłego wykonywania zawodu bądź dzięki szczegółowym wytycznym przyjrzeć się dokładniej pracy tą metodą.

Zuzanna Jopkiewicz

4D7BF9F5 4D3D 4C71 9C31 B14B0347930E